દોસ્તી – મિત્ર

સ્ટાફ બસ રોબોટથી ચાલતી હોય તેમ રોજના રસ્તા પર જાય છે, હું ચારેય બાજુ પથરાયેલો લીલાડો માણી રહ્યો છું. થોડી મિનિટ પછી ઉતરી જવાનું હોય છે – એજ સપાટ ચહેરાઓ – થોડો દંભ કરવાનો -  ઘણો બધો સહન કરવાનો -  સાક્ષિ બનવાનું -  થોડાક નિર્દંભ ને મળીને અથવા ફોન કરી ને રણદ્વીપ અનુભવવાનો. .. . આજ રોજનીશી. આજે ડ્રાઇવરે એક ગુજરાતી ગીત લગાવ્યું! મનહર ઉધાસ ગાતો હતો, ‘નયન ને બંધ રાખી ને જ્યારે તમને જોયા છે.. . ’મને આ ગીત ગમે છે. એક જમાનામાં કેસેટ બહાર પડતાની સાથે જ ખરીદી છે. વ્યસ્ત રોજીંદી જીંદગી માં ઢબુરાઈ ગયેલું ગીત સાંભળી ને સારું લાગ્યું. હું ખુલ્લી આંખે જોયેલા – રોળાયેલા – પામેલા સ્વપ્નોને યાદ કરતો રહ્યો. બહાર દ્ર્શ્યો બદલાતા રહ્યા. મારી પ્રિય ઋતુ પર નિબંધ લખવાનું મન થાય તેવું વાતાવરણ. બસ અને હું બન્ને પોતાની મંઝિલ પર પંહોચી ગયા. સવાર ની ગોખાયેલી ચહલ પહલ પછી નો ઠેહરાવ. સમય પસાર કરવા એક સામાયિક નો મૈત્રી વિશેષાંક હાથમાં લીધો. લેખકોમાં થોડા જાણીતા ની સાથે અજાણ્યા નામો પણ દેખાયા, એક અજાણ્યા નામ સાથેના ટુંકા લખાણ પર ધ્યાન ગયું. દોસ્તી ની સંધિ છુટી પાડી ને સરસ રીતે અર્થ પકડ્યો હતો.

દોસ્તી = દો + હસ્તી : બે હસ્તી(identity) – ઓળખ એક થાય અને દોસ્તી થાય! ગમ્યું.

ત્યાં બીજો અર્થ પણ આવ્યો, વધારે ગમ્યો,

દોસ્તી = દો + અસ્તી : દો – બન્ને ની ઓળખનો અસ્ત અને એક નવી પહેચાન! વધારે ગમ્યું. સ્વાભાવિક જ ફિલસુફાના અંદાજ હતો વાત ને બહેલાવાનો. લખાણ મૈત્રી અંગે વિચારવા મજબૂર કરી ગયું.પ્રેમ નો મહિમા અઢી અક્ષર ના નામ થી ઘણો થયો, મૈત્રી પણ અઢી અક્ષર જ. દરિયાના ખારા પટ પર ફુલ ખીલાવે તે મૈત્રી. મૈત્રી એક હુંફાળો આશ્લેષ છે. પણ હા, હું જરા ધીમો છું, સંબંધ ન બાંધવો એ ફિતરત છે, લંગોટીયા કહેવાય એવા મિત્રો ની સંખ્યા નગણ્ય. પણ જ્યારથી મૈત્રી ને પામી છે ત્યારથી હું એક પ્રયત્ન તો કરું જ છું – સારા મિત્ર બનવાનો. અત્યારે હું જે કંઇ છું તે મિત્રના કારણે છું તે નક્કી. દોસ્તી-friendship-મૈત્રી ને મેં સમજી ને પામી લીધી છે એવું પણ સાવ નથી. નાના હોઇએ ત્યારે મા-બાપ ની આંગળી પકડી ને ચાલતા તે અવલંબન નહોતું એ હાથ એક માર્ગદર્શક-પથદર્શક નો હતો. તેવું જ મૈત્રીનું છે. અજાણતા જ મૈત્રી નો હાથ પકડી ને જીંદગી ની વૈતરણિ પાર કરવા નો પ્રયત્ન કરીએ છીએ. કૃષ્ણ-સુદામાની વાતો વાંચેલી, કોઇ સારા કથાકારે કૃષ્ણ- દ્રૌપદી ના સંબંધ ને અલગ સ્વરુપે રજુ કરી ને એક નવો આયામ મુકેલો ત્યારે હું એના થી અજાણ હતો. હવે એ અનુભવ્યો છે. જીવનના પચ્ચીસ વર્ષ સુધી અછુતો રહેલો એ આયામ સહજ પ્રાપ્ત થયો તે મારું સદભાગ્ય! વિજાતીય મૈત્રીમાં રાધા-કૃષ્ણ કરતાં કૃષ્ણ – દ્રૌપદી વધારે વાસ્તવિક લાગે. ‘ધરમના ભાઈ-બહેન’ એવો દંભ સહજ રીતે થતો હોય ત્યારે કૃષ્ણ-દ્રૌપદી ને વધારે ગંભીર રીતે સમજવા પડે. દોસ્તાના તાલ્લુકાત એક મઝહબ થી પણ વધારે છે. ધંધાકીય કામકાજ દરમ્યાન થયેલા પરિચય ને મૈત્રીનું નામ આપી ને કામ કઢાવી લેવું વધારે માફક આવે છે. મૈત્રીમાં અહમ ઓગળતો રહે તો જ મઝા છે! પળેપળ થતાં આહલાદક અનુભવો ને માણવાના. સતત થતી ટેલીપથી લગભગ ચમત્કાર લાગવા માંડે. એમ તો મૈત્રી કોઇ વિશેષણ ની મોહતાજ નથી પણ સાચી-સહજ મૈત્રીના ઘણા ઉદાહરણો જોવા – જાણવા મળતા રહે છે. એક જાણીતા વાક્ય ને લંબાવવાનું મન થાય છે : ‘ઇશ્વર થી બધે પંહોચાતું નથી એટલે મા નું સર્જન કયું’ પછી આગળ ઉમેરીએ – ‘મા થી બધે પંહોચાતું નથી એટલે મિત્ર બનાવ્યો!’  રોજે રોજ ની હાડમારી માં ક્યારેક એ સાથ મળી જાય તો બસ. દુ:ખમાં થી બહાર આવવા મિત્ર જેટલો જરુરી તેથી ય વધુ સુખ ની પળો સાથે માણવા જરુરી. ખેતર ના ઝાડ પર બેઠેલો કિંગફીશર જોઇને, સારી કવિતા કે લેખ વાંચીને, . . . કે પછી એમ જ યાદ આવે તે મિત્ર.

મિત્ર માટે લંગોટીયા યાર વધારે પ્રચલિત છે પણ મોટા થયા પછી, પરિચય પછી પાંગરે તે મૈત્રી કદાચ વધારે ટકે છે. મૈત્રી જેન્ડર ની ઔપચારિકતા ને વળોટી જાય છે. દાંમ્પત્ય જીવનમાં પણ પરસ્પર મૈત્રી જ તો પાયો છે.  મિત્ર રોજ મળવો જોઇએ? હા અને ના! એમ તો સાથે જ હોય છે ને! હકિકતમાં નહિં તો ભાવવિશ્વમાં. અન્ય ઘણી બાબતો ની જેમ મૈત્રી ને પણ જમાનાની હવા લાગી હોય એવું ક્યારેક લાગે, પરંતુ એમ હવા જોઇને રુખ બદલે તે મૈત્રી નહિં.