કહેર. .

૧૯૭૧ થી લગભગ ૧૯૯૦ સુધી જેને શ્વસેલું તે સુરત જિલ્લાના(હવે તાપી જીલ્લો) વાલોડ તાલુકાનું એક નાનું ગામ કહેર પણ રેલ્વે સ્ટેશન ખરું . સિંગલ લાઇન, દિવસના ત્રણ ટ્રેન સુરત તરફથી આવે અને ત્રણ જાય(ઉભી રહે). એ જગ્યા અને અહેસાસો યાદ આવ્યા અને આ પોસ્ટ.

હું બસમાં છું, અંદર કુમાર શાનુના ગીત વાગે છે.. . . અશોક લેલેન્ડની બસ એના ટીપીકલ અવાજ સાથે આગળ વધે છે. . . ડ્રાઇવર કારણ વગરની ઉતાવળ સાથે એને પૂરપાટ ભગાવે છે. . જાણીતા પરીસરો, દ્ર્શ્યો બદલાતા રહે છે. . .સહેજ તૂટેલા પૂલ પર ધીમી પડેલી બસમાંથી બહાર જોવાઇ જાય છે અને નેશનલ હાઈ વે નં-૬ પર એક ગામના નામનું પાટીયું દેખાય છે – કહેર! અંદર થી તડપ ઉઠે છે.. . વિહવળ થઈ જવાય છે. કહેર નામ નથી એક ઘટના છે. તમારો પહેલો પ્રેમ – કહેર. તાપ્તી લાઇન પરનું એક રેલ્વે સ્ટેશન – કહેર. પીળા પાટીયા પર ત્રણ ભાષામાં લખાયેલું નામ – કહેર!  મારા કેટકેટલા પ્રસંગોનું સાક્ષી છે આ કહેર. એમ તો એક ગામ છે અને રેલ્વે સ્ટેશન પણ. મારું પ્રાથમિક શિક્ષણ પણ અહિં ની પ્રાથમિક શાળામાં જ થયું. ટ્રેનના અવાજો ત્યારે અમારા માટે ઘડિયાળ હતા. સ્ટેશન ને અડિને જ ફાટ્ક પછી બન્ને તરફ વિસ્તરેલી સિધી સડક. ફાટક ખૂલ્લી જ હતી, દરવાજા બહુ મોડા આવ્યા. ટ્રેન ઉભી રહે એટલે રસ્તો જાતે જ બંધ થઈ જાય. કોઇ સિગ્નલ નહીં. બાજુમાં જ સ્ટેશન માસ્તરનું કવાર્ટર. સમજણા થયા ત્યારે આવી નોકરી સારી એવું થયેલું.

બળદેવ વળવી સમય થાય એટલે ધીમી કંટાળાજનક ચાલે એની ઓફીસ તરફ જવા નીકળે. પ્લેટફોર્મના નામે સપાટ જમીન જ વળી. લગભગ ખૂણા પર એક મકાન, જેમાં સ્ટેશન માસ્તરની ઓફીસ, ટિકિટ બારી, થોડી બેસવાની જગ્યા. આખા પ્લેટફોર્મ પર પાંચેક વૃક્ષો, જેના ઓટ્લા વેઇટીંગ રુમ ની ગરજ સારે. પોર્ટર કમ મદદનીશ નામદેવ ઓફીસની બહાર સાહેબના આવવાની રાહ જોતો હોય. સવારે ૭૫ ડાઉન માટે વધારે પેસેંજર ન આવતા. આળસ ચઢે તે પહેલા ટ્રેન આવી જાય. નામદેવ લાલ-લીલી ઝંડી ફરકાવે અને દોઢ-બે મિનિટમાં ખેલ પૂરો થાય. વળી ૭૮ અપની રાહ જોવાની. પેસેન્જર આવવા માંડે. પીળી કાર્ડ ટિકીટ માં તારીખ પંચ થાય, સમય મળે એટલે માસ્તર ટેલીફોન (રેલ્વેનો જ વળી) કાને લગાડે અને બૂમો પાડે ‘ક. . . . હે.. . . ર’, ક્યારેક નસીબ હોય તો કેટલી મોડી છે તે ખબર પડે બાકી બીજાની વાતો સંભળાય તે પરથી અંદાજ લગાવી બહાર પાટીયા પર ૩૦-૪૦ મિનિટના અક્ષરો પાડે. ચાલુ દિવસ હોય તો મારી રાહ જુવે, હું પંહોચુ એટલે પુછે, ‘મઢી વાળા હું કે છે?’ (બાજુનું સ્ટેશન જયાં ફોન હતો – મારા ઘરે પણ એટલે હું પૂછી ને નીકળું) બાકીનો સમય રેલ્વે સત્તાવાળાની કાર્યક્ષમતા પર ચર્ચા કરવામાં જાય ત્યાં નામદેવ ટ્રેન આવવાની જાહેરાત કરે. ફરી થોડી ચહલ પહલ અને લાં. . . બી . . .શાંતિ, કારણ કે હવે પછી ની ટ્રેન સાંજે જ! બલદેવ એની ઓફિસમાં એકલો પડે. બ્રિટીશરો ના સમય ની ઘડીયાળ, એવરીનો વજન કાંટો, લાકડાનું ભારેખમ ફર્નીચર, તિજોરી, કાર્ડ ટીકીટ નો કબાટ, પંચ કરવાનું મશીન. . ત્યાં સવિતાબેન આવીને કહે, “સાહેબ, મેં જામ(હું જાંઉ).” નામદેવ કયારનો છુ થઈ ગયો હોય. વળવી સાહેબ થોડી કાગઝી કાર્યવાહી કરી ફરી પોતાના ક્વાર્ટર તરફ.

આ જ ગાડીઓમાં ટપાલ આવતી – જતી. RMS ના લાલ ડબ્બામાં થી ઝડપથી થેલા ફેંકાય અને ટપાલી ઉઠાવે, ક્યારેક તમે પણ એને પોસ્ટ ઓફીસ સુધી લઈ જવામાં મદદ કરતા. સુરતથી તે જ દિવસનું છાપું કેવી રીતે આવતું તમને હજુ નથી સમજાયું. ચાલુ ટ્રેને ટપાલનું સોર્ટીંગ કરતા કર્મચારી, ખાખી થેલા, લાલ ડબ્બો. . . આ બધું બાકીની દુનિયાથી અમને જોડેલા રાખતું, આજ ટપાલના થેલામાં મારી ફિલાટેલી ની ટીકિટો આવતી, ટીવી વગરની દુનિયામાં મજા કરાવતા સામાયિકો આવતા.

સહુથી વધારે ચહલપહલ સવારે સવાપાંચે થાય, દૂરના નગરોમાં કામ કરવાવાળા માટેની ગાડી ૩૮ અપ સવારે આવતી. લાઈટ ન હોય. એમાંય શીયાળાની સર્દ સવાર હોય તો દૂર થી સ્ટેશન થોડે થોડે અંતરે સળગતું હોય એવું લાગે. એ બધા તાપણા હોય. સવારની નિસ્તબ્ધતામાં પાંચેક કી.મી. દૂરથી ટ્રેનની વ્હીસલ સંભળાય. નજીક આવતો અવાજ – તાપણાથી દૂર થવાનું આળસ. પછી પ્રસંગો ઝડપથી બને. બધા પોતપોતાના ડબ્બા શોધી લે.  રાતે આઠ વાગે એજ ટ્રેન ૩૭ ડાઉન સુમસામ લાઈટ વગરના સ્ટેશનને થોડી ક્ષણો માટે વ્યસ્ત કરે. હું પણ ડબ્બા નંબર ૭૩૧૮ માં થી ઉતરું. મોટા ભાગ નાં પેસેંજર બીજી બાજુ ઉતરે કારણ કે ગામ એ બાજુ હતું. હું પણ, અને ટ્રેન ઉપડે એ પહેલા ત્રીસેક ડગલા માપી લેવાના. કુટુંબ સાથે હોય ત્યારે પ્લેટફોર્મ પર ઉતરી ને જતી ટ્રેન જોઇને નીકળવાનું. પછી શરુ થાય લગભગ એક કીમી ચાલવાનું, ખેતરોમાં ના ટુંકા રસ્તા પર પણ પંદર-વીસ મિનિટ થતી. ચાંદનીમાં ગોખાયેલા રસ્તા પર ટોર્ચ ચાલુ કર્યા વગર ચાલવાનું.

અને હા, આ સ્ટેશનની સાંજ. . .એક ટ્રેન નામે ૭૬ અપ(નામદેવ એને ફક્ત ૬ અપ કહેતો) જે કાયમ કલાક-બે કલાક મોડી જ આવતી. કલાકેક મોડી હોય તો સાંજ એ ટ્રેનના નામે કરવાની. ઘરે થી સાયકલ લઈને નીકળવાનું, લાંબા રસ્તા પરથી, નિરાંતે પંહોચી એક ખૂણામાં સાયકલ પાર્ક કરી ને બલદેવ સાથે ગોઠડી માંડવાની. ટેબલ ભરાઇ જાય એટલા મોટા ચોપડામાં એ દિવસભર નો હિસાબ લખે, ચામડાની કેશ બેગમાં પૈસા મુકે, વરસોથી સળગતા કાળા થઈ ગઈ ગયેલા દિવા પર લાખ ધરીને સિલ મારે અને છેક ડબ્બે ગાર્ડને એ કેશબેગ આપવાની. ટ્રેન આવે એટલે છેલ્લે જવા બલદેવભાઈ થોડા વહેલા નીકળે, ટ્રેન આવે તેને વિસ્મય થી જોવાની (તો જ મજા આવે ને!). ઉપડે પછી ગામના છેડે આવેલી નદી તરફ જવાનું. સાવ એકાંત. સહેજ વહેણનો અવાજ. કપડા ધોવાથી ચોખ્ખો થઈ ગયેલો પથ્થર, દૂર દેખાતો સૂર્યાસ્ત, નજીકના કોઝ વે પરથી પસાર થતા એકલ દોકલ વાહનો (એટલે સાયકલ, બળદગાડું એવું બધું). હું અને મારું એકાંત!  સહેજ અંધારુ થાય એટલે પાછો નીકળું. એ જ રસ્તો કહેર સ્ટેશન પાછળ છોડું, મોટું ખાલી ખેતર, એકાદ બે દુકાન, મારી પ્રાથમિક શાળા, બદલાતા ફળીયાં, ઘરે પાછા આવતા ખેડૂતો. . હું ઘરે પાછો ફરું છું.

આ કહેર રેલ્વે સ્ટેશન જે ને શ્વસ્યું હતું તે છેલ્લા દસ-બાર વર્ષથી જોયું નથી! એની પાટલી પર બેસીને પસાર થતી ટ્રેન જોઇ નથી. હવે તો વરાળ એંજીન નથી, એ ચાર્મ નથી. પણ હા, તમે ત્યારે સ્વપ્ન જોતા હતા કે અહિં પણ ઇલેકટ્રીક એંજીન દોડશે તે સાકાર થઈ ગયું છે. તાપ્તી લાઈન જેને મને ચર્ચાપત્ર લખતો કરેલો તે પ્રમાણમાં નિયમિત થઈ ગઈ છે. સાયકલ, ચાલતા કે ગાડામાં ફરતો હું હવે કાર માં ફરું છું. તાપ્તી લાઇન ની ટ્રેન હવે ફાટક બંધ હોય એટલે નડે છે! . . . કહેર . . . . I LOVE YOU.